|
|
|
|
|
|
|
|
| Naam: | Nico van den Berge |
|
| Functie: | RD-correspondent in Midden-Afrika |
|
| Omschrijving: |
Nico van den Berge is correspondent voor het Reformatorisch Dagblad in Midden-Afrika. |
|
|
|
Kitgum is aantrekkelijk |
|
| 04-04-2008
| door : Nico van den Berge
| Categorie: Algemeen
|
|
0 |
|
|
|
Ik heb iets met Kitgum. Ik ben nu een paar keer in het slaperige stadje in het noorden van Uganda geweest, elke keer voor afschuwelijke verhalen over slachtoffers van de rebellen van het Verzetsleger van de Heer (LRA). Ik interviewde jonge mensen over hun ontvoering door de rebellen. Vaak waren zij geestelijk en lichamelijk toegetakeld: lichaamsdelen waren afgesneden, meisjes waren jaren achtereen verkracht en ouders weten nog steeds niet of hun ontvoerde kinderen leven of gedood zijn. Toch ademt Kitgum vrede en vergeving. Nergens in Uganda ben ik zoveel mensen tegen gekomen die de rebellen willen vergeven. De rebellen die sinds 1986 het leven onleefbaar maken. Ze waren klein in aantal, maar toch overal aanwezig. Rebellenleider Joseph Kony verdeelde zijn strijders in kleine groepen die dagelijks te voet grote afstanden aflegden. Zo doorkruisten ze het grootste deel van het noorden van Uganda en het zuiden van Sudan.De rebellengroepjes waren voortdurend op de vlucht voor het regeringsleger UPDF van Uganda. Maar juist doordat ze continue werden opgejaagd, waren ze overal aanwezig. Tijdens hun eindeloze voettochten roofden ze dagelijks eten van burgers. Geen grote hoevelheden, ze stalen wat ze nodig hadden om te overleven: een paar kippen, geiten, net wat ze tegenkwamen. ‘We aten vooral vlees', herinnert Beatrice zich. ‘Vlees was het snelste te bereiden. De groentes die de mensen hier verbouwen, zoals bonen, kostten te veel tijd om klaar te maken. We hadden nooit tijd. We moesten altijd snel een lunch bereiden en dan snel verder lopen. Altijd maar lopen, zodat de vijand nooit wist waar we precies waren. Als we een helicopter hoorden naderen, verscholen we ons snel in het struikgewas.'Beatrice was 13 jaar oud toen ze werd ontvoerd en veertien jaar toen ze moeder werd. Ontvoerde meisjes werden zonder pardon toegewezen aan strijders met een hoge rang. ‘Mijn echtgenoot bij de rebellen was een hele aardige man. Hij was majoor. Er waren veel strijders met hoge rangen. Ze hadden veel vrouwen. Mijn man veranderde echter op het moment dat we een aanval uitvoerden. Hij werd dan wild. Hij heeft veel mensen gedood, soms op afschuwelijke wijze.' Bijna elke nacht heeft Beatrice een nachtmerrie. Altijd dezelfde. Er was een keer een jongen die probeerde te ontsnappen. De rebellen hadden hem gevonden en hem teruggebracht naar het kamp. Iedereen moest toekijken hoe hij levend met lange messen in mootjes werd gehakt. De boodschap was duidelijk: probeer niet te ontsnappen, want dan gebeurt dit ook met jou. Beatrice werd na acht jaar te zijn misbruikt vrijgelaten, nadat een ontploffende granaat die door een helicopter van het regeringsleger op de rebellen werd afgschoten, haar levensgevaarlijk verwondde. Ze verloor een oog en er zit nog steeds een granaatscherf in haar nek. Er is geen geld beschikbaar voor een operatie om de scherf eruit te halen. Verhalen zoals deze verklaren gedeeltelijk de vergevingsgezindheid van de bevolking in het noorden van Uganda. De rebellen zijn hun eigen kinderen. Ooit ontvoerd en onder dwang veranderd in meedogenloze vechtmachines, of zoals Beatrice in hopeloze meisjes. Tijdens het interview houdt Beatrice een hand voor haar overgebleven oog en ze wendt vaak haar gezicht af, alsof ze zich wil verbergen voor de herinneringen die haar antwoorden oproepen. Soms kijkt ze me met haar oog vanonder haar hand aan. Onderzoekend, argwanend en smekend tegelijk. Ze verwacht weinig goeds van het leven.Vanmorgen sprak ik met de Anglicaanse bisschop Macleord Baker Ocholi, een belangrijke religieuze leider en uitgesproken voorstander van verzoening door vergeving. ‘Als je een misdadiger straft, lost dat ten diepste niks op. Jij blijft zitten met je bitterheid en de crimineel zint op wraak. Echte verzoening krijg je wanneer het slachtoffer de dader vergeeft, nadat de dader zijn schuld openlijk belijdt en verantwoordelijkheid neemt voor zijn daden door compensatie te geven. Als de dader onvoldoende geld heeft voor de vergoeding, is een symbolische schadeloosstelling voldoende. Na zo'n ceremonie wordt de misdadiger liefdevol opgenomen in de gemeenschap. Hij is dan weer een gewaardeerd lid van de samenleving. Verzoening brengt leven, straffen zorgt voor polarisatie.' Daarom is de bisschop tegenstander van het Internationaal Gerechtshof in Den Haag dat arrestatiebevelen heeft uitgevaardigd tegen rebellenleider Joseph Kony en twee van zijn topcommandanten. Die arrestatiebevelen vertegenwoordigen het westerse strafrecht. Het tegenovergestelde dus van de volgens bisschop Ocholi bij de noordugandese Acholistam algemeen geaccepteerde traditie van vergeving en verzoening.Beatrice gelooft echter niet in de kracht van verzoening door vergeving. ‘De mensen zullen ons, de ex-kindsoldaten, altijd blijven discrimineren. Ze zeggen dat we gevaarlijke moordenaars zijn en blijven. Dat we schuldig zijn aan de dood van hun geliefden.' Als laatste deze dag sprak ik met de 64 jaar oude Alisantorina, een prachtige naam voor de tengere vrouw met grijs kroeshaar. Ik wilde van haar weten hoe moelijk het was om in het vluchtelingenkamp waar ze zes jaar woonde, haar gezin bijeen te houden. Moeilijk dus. ‘De hutjes in de dorpen war we vroeger woonden, staan op eigen grond', zegt ze. ‘Rond iedere hut zit zoveel grond om groente en graan te verbouwen, dat de hut van de buren ver weg is. Vroeger hadden we dus veel privacy, zodat we onze kinderen goed konden opvoeden. Hier in het kamp staan duizenden hutjes op enkele passen afstand van elkaar. Hier kunnen we de kinderen niet in de gaten houden. Veel van onze mannen hebben niks te doen en dus gaan ze drinken. Er is veel immoraliteit. De meeste ouders verliezen overdag hun kinderen uit het oog. Die groeien op zonder goede opvoeding. Het is echt heel erg.'En toch heb ik iets met Kitgum, ondanks alle ellende die ik er steeds tegenkom. 's Morgens vroeg als de zon net opkomt, zijn de straten vol kinderen die in schooluniform naar school lopen. De mensen stralen een oprechte nonchalance uit. Onbevangen en eerlijk. In Kitgum is mij nog nooit teveel geld gevraagd voor een internetcafé of een hotelkamer. Er valt meestal ook niet af te dingen. De prijzen staan min of meer vast, zonder dat er prijskaartjes te zien zijn. Dat is op veel plaatsen in Uganda wel anders. Niet dat van die prijskaartjes, want die ontbreken in de meeste kleine winkeltjes, maar ik weet dat prijzen van goederen vaak worden verdubbeld als verkopers mijn blanke huid zien.Morgen weer terug naar de hoofdstad Kampala, een tocht van acht uur. Daar mijn verhalen uitwerken, zodat die binnenkort in de krant te lezen zijn en in een lange reportage bij het radioprogramma De Ochtenden te horen zijn. En terug naar Inge.
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
